Procalcitonine, een 116-aminozuur polypeptide prohormoon van calcitonine, is uitgegroeid tot een uiterst gevoelige biomarker bij de diagnose van bacteriële sepsis. Procalcitonine wordt voornamelijk gesynthetiseerd door de C-cellen van de schildklier, en in mindere mate in het neuro-endocriene weefsel van andere organen zoals de longen en darmen.
Meestal is een zeer laag gehalte in het bloed te vinden. De productie kan echter in vrijwel elk orgaan gestimuleerd worden door ontstekingscytokinen en vooral bacteriële endotoxinen, waardoor grote hoeveelheden procalcitonine vrijkomen in het bloed. Hierdoor kan het procalcitoninegehalte worden gebruikt als biomarker van ernstige ontstekingen, infectie en sepsis.
Hoe hoger het PCT-niveau is, des te waarschijnlijker is een systemische infectie en sepsis [1]. Een nieuw consensusdocument herdefinieert sepsis als orgaanbeschadiging in verband met infectie. Dit duidt op de noodzaak van gevoelige biomarkers voor infectie en orgaandisfunctie ter ondersteuning van de vroege herkenning en behandeling van sepsis [2].
Een ander recent document van Sager et al. doet aanbevelingen voor antibiotisch beheer van patiënten op de spoedeisende hulp en ICU met een vermoede infectie of sepsis, gebaseerd op het PCT-gehalte. Zie afb. 1 en 2 hieronder [3]. Bovendien adviseren de richtlijnen van de Surviving Sepsis Campaign (SSC) uit 2016 het gebruik van PCT als een hulpmiddel om de behandeling met antibiotica aan te sturen en te verbeteren [4].
Voorgesteld PCT-algoritme voor patiënten op de spoedeisende hulp bij wie infecties van de luchtwegen worden vermoed.
Voorgesteld PCT-algoritme voor patiënten op de spoedeisende hulp met het vermoede sepsis
AFB. 2: Overgenomen van Sager R et al. Op procalcitonine gebaseerde diagnose en antibiotische stewardship herzien. BMC Medicine 2017; 15:15.
Een uiterst gevoelige biomarker
Door de hoge gevoeligheid voor de meeste voorkomende soorten infecties wordt procalcitonine algemeen beschouwd als een uiterst gevoelige biomarker als hulpmiddel bij de diagnose – of eliminatie – van bacteriële sepsis, met een hoge negatief voorspellende waarde van boven de 95% [5].
In vergelijking met C-reactief proteïne (CRP) – een andere vaak gebruikte biomarker als hulpmiddel bij de diagnose systemische ontsteking en infectie – heeft procalcitonine superieure biokentische waarden, gekenmerkt doordat concentraties zich eerder verhogen bij een bacteriële infectie en sepsis en een snellere afname bij beheersing van de infectie [6]. Deze gunstige kinetica maken een potentieel vroegere diagnose van sepsis mogelijk, alsook betere bewaking van de voortgang [2, 6, 7].
Vroegtijdige antibiotische beheersing
Bij het vermoeden van een infectie moet onvertraagde en passende behandeling met antibiotica worden overwogen. Met het begin van een dergelijke therapie moet gewacht worden tot de analyse van een bloedmonster beschikbaar is om microbiologische culturen te herkennen die wijzen op de aanwezigheid van via bloed overgedragen micro-organismen. Doordat de resultaten van zulke testen soms enkele dagen op zich laten wachten en bekend staan om hun lage diagnostische nauwkeurigheid bij infecties, kan het PCT-gehalte helpen bij vroegtijdige antibiotische beheersing van patiënten bij wie infectie wordt vermoed [3-5].